Hirsch indeksi — olimlar, tadqiqot guruhlari, jurnallar, tashkilotlar va mamlakatlar faoliyatini baholashda qo‘llaniladigan yagona ilmiy mahsuldorlik ko‘rsatkichidir. U ikki o‘zgaruvchi asosida hisoblanadi: iqtiboslik ko‘rsatkichi va nashrlar soni.
Hirsch indeksini hisoblashning umumiy formulasi: H-index = h, agar har bir ilmiy ish (h) kamida h marta iqtibos keltirilgan bo‘lsa. Ushbu ko‘rsatkich 2005-yilda Jorge Hirsch tomonidan ishlab chiqilgan. O‘shandan beri u ilmiy tadqiqotlar ta’sirini yagona tarzda baholash uchun keng qo‘llanib kelinmoqda. Bu metrika shu qadar muhim ahamiyat kasb etdiki, bugungi kunda undan barcha yirik xalqaro ilmiy metrik bazalar va platformalar foydalanadi: Scopus, Web of Science, Google Scholar va boshqalar.
Bugungi kunda Hirsch indeksining yuzlab modifikatsiyalari mavjud bo‘lsa-da, qariyb 20 yildan beri uning eng ommabop shakli “klassik” versiyasi bo‘lib qolmoqda.
H-index bir qator afzalliklarga ega:
Scopus’dagi Hirsch indeksi — Scopus ilmiy metrik ma’lumotlar bazasi doirasidagi ilmiy mahsuldorlik va faollik ko‘rsatkichidir. H-indexni hisoblash uchun Scopus jurnallarida indekslangan nashrlar hamda ularning har biri bo‘yicha iqtiboslar soni haqidagi ma’lumotlardan foydalaniladi.
Scopus Hirsch indeksi olim va tadqiqot tashkiloti profilida mavjud. Uning o‘zgarish tendensiyalari bo‘yicha batafsilroq tahlilni maxsus SciVal resursida topish mumkin.
Web of Science’dagi Hirsch indeksi — tadqiqotchilar, universitetlar, ilmiy muassasalar va mamlakatlar ta’sirini umumiy baholash ko‘rsatkichi bo‘lib, u ilmiy ishlar soni hamda ularning sifati (iqtiboslik ko‘rsatkichi)ni inobatga olgan holda hisoblanadi.
The indexing of materials, profiles of authors, institutions, and journals in Web of Science Core Collections plays a crucial role in the calculations.
Google Scholar’dagi Hirsch indeksi tadqiqotchining ilmiy faoliyatini ifodalovchi eng qamrovli ko‘rsatkichlardan biridir, chunki u muallifning ilmiy yutuqlarining butun doirasini қамrab oladi. U muallif ilmiy ishlanmalarining ommabopligini va olimning faolligini internetda mavjud barcha materiallar asosida ҳисобга oladi.
Google Scholar platformasining ochiqligi sababli, Hirsch indeksi odatda u yerda Scopus va Web of Science’ga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi.
O‘zbekiston National H-index Ranking — mamlakatdagi tadqiqot tashkilotlari va olimlarning reyting ro‘yxatidir. U Scopus, Web of Science va Google Scholar’dagi Hirsch indeksi asosida shakllantiriladi, bunda Google Scholar ko‘rsatkichi ikki ga bo‘linadi*.
*Reytingni hisoblash uchun tuzuvchilar Google Scholar’dagi Hirsch indeksini ikki ga bo‘lishga qaror qilgan. Bu ma’lumotlar tanlovi nisbatan kamroq qat’iy bo‘lgani, ayrim materiallar turli tillarda takrorlanishi va ilmiy qiymati pastroq bo‘lishi mumkinligi bilan izohlanadi. H-index (Google Scholar)ni Google Scholar’dagi Hirsch indeksining ½ qismi sifatida ҳисоблаш bunday ma’lumotlarning ҳисоб-китоблар tozaligi, shaffofligi va sifatiga ta’sirini kamaytiradi.
Н-index (Scopus) – Scopus ma’lumotlar bazasida e’lon qilingan ma’lumotlar asosida ilmiy tashkilotning umumiy Hirsch indeksi sifatida hisoblanadi.
Н-index (Web of Science) – Web of Science’dagi ilmiy muassasaning umumiy Hirsch indeksidir.
Н-index (Google Scholar) – Google Scholar’dagi tashkilot Hirsch indeksining ko‘rsatkichidir.
National H-index – H-index (Scopus), H-index (Web of Science) va H-index (Google Scholar)ning arifmetik o‘rtachasidir. Ushbu ko‘rsatkich muassasaning reytingdagi o‘rnini (Position) aniqlash uchun ishlatiladi.
O‘zbekiston National H-index Ranking har bir mamlakatdagi olimlar, tadqiqot guruhlari va tadqiqot tashkilotlarining ilmiy mahsuldorligini baholash hamda ma’lumotlarni to‘plash uchun Scopus, Web of Science va Google Scholar ma’lumotlaridan foydalanadi.
Quyida ushbu uchta ma’lumotlar bazasi asosida O‘zbekiston National H-index Ranking hisoblashning umumiy yondashuvi keltirilgan:
O‘zbekiston National H-index Ranking Scopus, Web of Science va Google Scholar’dan ma’lumotlarni to‘playdi, bunda ҳар bir mamlakatdagi olimlar va muassasalar tomonidan chop etilgan tadqiqotlarni topish uchun kalit so‘zli qidiruvlar va filtrlardan foydalaniladi.
O‘zbekiston National H-index Ranking olimlar, tadqiqot guruhlari va ilmiy tashkilotlarning ilmiy mahsuldorligini H-index ko‘rsatkichi asosida baholaydi. Har bir mamlakatdagi ҳар bir olim va tadqiqot guruhi uchun H-index Scopus, Web of Science va Google Scholar ma’lumotlar bazalari asosida hisoblanadi.
O‘zbekiston National H-index Ranking ҳар bir mamlakatdagi olimlar, tadqiqot guruhlari va tadqiqot tashkilotlarini ularning H-index ko‘rsatkichi asosida reytinglaydi. Olimlar va guruhlar H-index kamayish tartibida joylashtiriladi, ya’ni Hirsch indeksi yuqoriroq bo‘lgan olimlar va guruhlar reytingda yuqoriroq o‘rinni egallaydi.
O‘zbekiston National H-index Ranking natijalarni loyiha maqsadlari va ҳар bir mamlakat ilmiy mahsuldorligining o‘ziga xos jihatlariga qarab reytinglaydi.
O‘zbekiston National H-index Ranking’dagi ilmiy tashkilotlar o‘rinlari uch toifaga bo‘linadi:
Tadqiqot tashkilotlarining reytingdagi o‘rinlaridan tashqari, ularning har biri doirasida “TOP 1000 scientists” ham aniqlanadi. Bu tadqiqot muassasalari ichidagi olimlarning umumiy H-index asosidagi individual reytingidir.
O‘zbekiston National H-index Ranking mamlakatning umumiy ko‘rsatkichi haqida uchta metrika bo‘yicha ma’lumot taqdim etadi:
Bu, zarur bo‘lganda, mamlakatning mintaqadagi o‘rnini baholashga yoki o‘xshash mamlakatlarni ularning Hirsch indeksi asosida taqqoslashga yordam beradi.
Reyting ro‘yxatlari mualliflik metodologiyasi asosida shakllantiriladi, uning asosiy ko‘rsatkichlari yuqorida bayon qilingan. Ma’lumotlarni tahlil qilish jarayoni maxsus kompyuter dasturlari, matematik modellar va hisoblash uskunalari yordamida, olingan axborotni qo‘lda qayta ishlashni qo‘llagan holda amalga oshiriladi.
Reyting yiliga ikki marta — may va noyabr oylarida yangilanadi. Bu ilmiy tashkilotlar ehtiyojlarini imkon qadar qondirishga yordam beradi, chunki aynan shu oylar ilmiy va nashriyot faoliyati natijalari bo‘yicha hisobot davri hisoblanadi.
O‘zbekiston National H-index Ranking yo‘l xaritasiga ko‘ra, ma’lumotlarni yangilash jarayoni yanada tezkor bo‘ladi (har oy), eng ijobiy ssenariyda esa O‘zbekiston National H-index Ranking ko‘rsatkichlari real vaqt rejimida yangilanadi.
Ma’lumotlar va ko‘rsatkichlarning aniqligi uchun mas’uliyat ilmiy tashkilotlar va mualliflar zimmasiga yuklatiladi. Ma’lumotlarning to‘g‘riligini ta’minlash uchun biz profillarni muntazam ravishda ko‘rib chiqish tarafdorimiz. Tashkilotlar nohalol amaliyotlardan foydalanish holatlarini aniqlash uchun o‘zlariga aloqador olimlarning profillari va ko‘rsatkichlarini tekshirib borishlari kerak. Ilmiy muassasalar ilmiy nashrlar etikasi buzilishlariga qarshi zarur tuzatish va profilaktik choralarni ko‘rishlari lozim.
O‘zbekiston National H-index Ranking dunyo bo‘ylab ilmiy tashkilotlar va olimlar profillarining imkon qadar ko‘proq qismini qamrab olishga intiladi. Biroq ma’lumotlar hajmining juda katta ekani va ayrim platformalarning nisbatan yopiq bo‘lishi sababli, ba’zan tashkilot yoki muallif profili yetishmay qolishi mumkin. Biz axborot hamkorligini imkon qadar qo‘llab-quvvatlaymiz va yetishmayotgan ma’lumotlar haqida e’tiborimizni qaratishingizdan minnatdor bo‘lamiz. Bunday holatda elektron pochta yoki saytdagi maxsus forma orqali texnik yordam xizmatiga murojaat qiling.
Tashkilotlar va mualliflar profillaridagi ma’lumotlar to‘liq ekanligiga ishonch hosil qilish uchun O‘zbekiston National H-index Ranking hamkoriga aylaning. Bu sizga reyting ro‘yxatlarini tuzuvchilar bilan bevosita muloqot qilish imkonini beradi hamda tadqiqot tashkilotlari, ularga aloqador mualliflar va ularning natijalari haqidagi ma’lumotlarni yanada tezkor va aniq kiritishga yordam beradi.
Hamkor tashkilotga aylanishBu bir nechta sabablar tufayli yuz berishi mumkin; eng keng tarqalganlari quyidagilar:
Iltimos, O‘zbekiston National H-index Ranking veb-saytida mualliflar uchun mo‘ljallangan tegishli formani to‘ldiring. Biz siz taqdim etgan ma’lumotlarni tahlil qilamiz va agar sizda zarur ilmiy metrik ko‘rsatkichlar mavjud bo‘lsa, profilingizni TOP 1000 scientists in Scopus yoki TOP 1000 scientists in Google Scholar ro‘yxatiga kiritamiz.
Olim profilini qo‘shish